Công ty phân phối dược phẩm trong và ngoài nước đang cấu kết với nhau nâng giá thuốc “cắt cổ” khi đến tay người bệnh, cao gấp 200%-300% giá gốc. Đây là thực trạng xảy ra công khai trên thị trường dược phẩm, được các chuyên gia Cục Quản lý cạnh tranh (QLCT)-Bộ Công thương, đại diện một số ban ngành nêu ra tại buổi hội thảo mới đây tại TPHCM, về “Công bố kết quả nghiên cứu báo cáo pháp luật cạnh tranh điều chỉnh các hành vi phản cạnh tranh trong hệ thống phân phối dược phẩm”.
“Hùa nhau” làm giá
Theo báo cáo của Cục QLCT, trong hệ thống phân phối dược phẩm Việt Nam đang diễn ra thực trạng là giữa các công ty môi giới-công ty nhập khẩu của Việt Nam; giữa văn phòng đại diện (VPĐD) - công ty TNHH-công ty dược phẩm trong nước… đã liên kết tạo ra một mạng lưới phân phối “bùi nhùi” để lách luật. Theo đó, thuốc trước khi nhập khẩu vào Việt Nam đã được các nhà phân phối, công ty môi giới cấu kết với VPĐD của công ty nước ngoài “ấn định” giá.
Các công ty nước ngoài cũng quyết định luôn giá bán buôn và bán lẻ ra thị trường. Từ đó, có khi giá thuốc bị đẩy lên đến 200%-300% so với giá gốc.
Cụ thể, trong quá trình điều tra cho thấy các doanh nghiệp nước ngoài nói rằng giá bán thuốc đã được kê khai trước khi nhập khẩu vào Việt Nam. Giá bán buôn, bán lẻ đều do công ty nhập khẩu và phân phối của Việt Nam ấn định giá. Còn các công ty nhập khẩu và phân phối của Việt Nam nói rằng, giá cả là do các công ty phân phối của nước ngoài ấn định. Một bằng chứng nữa là trên bảng báo giá của các công ty này cũng có tên của nhà phân phối, nhập khẩu và nhà môi giới.
Nhóm nghiên cứu của Cục QLCT dẫn chứng trên thị trường phân phối dược phẩm vừa qua, có hiện tượng một công ty A không có chức năng nhập khẩu thuốc chữa bệnh trực tiếp vào Việt Nam, nên phải nhập khẩu ủy thác thông qua một công ty B. Sau khi lô hàng được nhập về, công ty A này lại “thông đồng” với công ty C để “cắt lô” hàng, bằng cách công ty C sẽ mua lại 50% hay 80% tùy khả năng (tuy toàn bộ lô hàng này vẫn được lưu kho tại công ty B theo quy định). Số hàng còn lại sau khi “cắt lô” sẽ được một đơn vị phân phối cho công ty A bán ra thị trường với giá bình thường. Khi hàng trên thị trường gần hết, tạo tình trạng khan hiếm giả tạo, công ty A sẽ báo cho công ty C đưa nốt số hàng đã mua ra thị trường với giá tăng cao hơn. Đây là hành vi “bắt tay” đầu cơ để nâng giá.
Trao đổi bên lề hội thảo, một số chuyên gia cho rằng, việc ấn định giá nêu trên có thể do một phía các doanh nghiệp nước ngoài áp đặt, tuy nhiên việc các doanh nghiệp nhập khẩu và phân phối Việt Nam không có phản ứng gì cũng có nghĩa là “đồng lõa” nhằm chia chác lợi nhuận trên thân thể bệnh nhân.
Tăng cường công tác quản lý
Theo quy định hiện nay, các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, chi nhánh doanh nghiệp nước ngoài không được tham gia phân phối dược phẩm tại Việt Nam. Các đối tượng trên được nhập khẩu thuốc trực tiếp vào Việt Nam kể từ 1-1-2009, nhưng không được phân phối trực tiếp, mà phải bán lại cho các doanh nghiệp trong nước có chức năng phân phối.
Tuy nhiên, hiện nay chính các hãng dược phẩm nước ngoài mới là người nắm quyền điều khiển đối với phần lớn nguồn cung thuốc trên thị trường. Nguyên nhân chính là do các công ty đa quốc gia khổng lồ nắm giữ quyền sáng chế, sản xuất, cung ứng chỉ giao hàng cho một số công ty nhất định tại Việt Nam, dẫn đến việc một số công ty có độc quyền về nguồn cung.
Kết quả khảo sát cho thấy, hiện nay, các doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài (Diethelm Việt Nam, Công ty TNHH Mega Lifesciences VN, Công ty TNHH Zuellig Pharma Việt Nam) đang thống lĩnh thị trường với con số “ấn tượng” gần 50% số lượng dược phẩm nhập khẩu.
Thứ đến, do hệ thống phân phối còn rườm rà, quá nhiều tầng nấc, khiến cứ qua mỗi khâu trung gian giá thuốc lại bị đẩy lên do chi phí phát sinh. Còn đối với các bệnh viện, nhà thuốc hay bác sĩ thì vì lợi nhuận từ hoa hồng chiết khấu cao mà làm lơ hoặc kê đơn cho người bệnh những loại “biệt dược” chỉ có ở nước ngoài, khiến giá thuốc càng làm mưa làm gió.
Bà Nguyễn Nguyệt Nga, đại diện Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam cho rằng, quyết định đấu thầu thuốc của bệnh viện có ảnh hưởng lớn tới xu thế tiêu dùng thuốc của người bệnh. Các bệnh viện hiện nay đang thiên về thuốc nhập khẩu đắt tiền (chiếm hơn 90% tổng giá trị thuốc) buộc người bệnh không có quyền lựa chọn khác. Mặt khác, kê đơn của bác sĩ thường dựa trên danh sách thuốc của bệnh viện; có bằng chứng lẻ tẻ về việc bác sĩ thường kê đơn thiên về các loại thuốc nhập khẩu với hoa hồng cao…
Để hạn chế các vấn đề trên, góp phần quan trọng làm tăng tính cạnh tranh trên thị trường dược phẩm Việt Nam, bà Nga đề nghị, Bộ Y tế, BHXHVN, Bộ Tài chính, ngành hải quan, ngành thuế… cần phối hợp chặt chẽ để đưa ra những giải pháp siết chặt, quản lý ngành dược phẩm. Mặt khác, phải minh bạch các khâu như: thủ tục đấu thầu, quy trình giám sát hoạt động khám chữa bệnh; sửa đổi danh mục thuốc được chi trả bởi BHYT thiên về sử dụng thuốc gốc; thực hiện truyền thông công cộng và các chương trình giáo dục.
Cuối cùng, giám sát tốt hơn hoạt động kê khai giá nhập khẩu thuốc, giá tham khảo và lượng nhập khẩu…
LẠC PHONG
Cần kiểm soát hiệu quả nguồn cung
Ý kiến của Nhóm làm việc Công ty Dược phẩm TW 2: Công tác đấu thầu bệnh viện cần: Xây dựng tiêu chí xét thầu chung, thống nhất trên toàn quốc; Đấu thầu theo hoạt chất. Tránh việc các công ty nước ngoài liên kết hàng dọc chỉ giao sản phẩm cho các nhà phân phối nước ngoài độc quyền, đồng thời tránh tạo ra liên kết chiều ngang (sử dụng cùng một hệ thống phân phối).
Đề nghị các nhà sản xuất nước ngoài phải trực tiếp ký kết hợp đồng phân phối với tất cả các công ty có thẩm quyền phân phối dược có nhu cầu; đẩy mạnh nhập khẩu song song. Cho phép các nhà nhập khẩu được nhập khẩu các thuốc theo nhu cầu điều trị cho dù không sở hữu số Visa.
Công ty có yếu tố nước ngoài không có quyền phân phối, do đó không được phép tổ chức hay tham gia vào các khâu phân phối. Vai trò của các công ty có yếu tố nước ngoài chỉ là cung cấp hậu cần như: khai hải quan, kho bãi và vận chuyển… (Logistic theo định nghĩa bao gồm các dịch vụ kho bãi, giao nhận tuyệt đối không mua và bán hàng).
Chính phủ cần kiểm soát hiệu quả nguồn cung: tất cả các công ty đầu tư kể cả liên doanh và văn phòng đại diện nước ngoài phải bán thuốc cho mọi nhà phân phối có nhu cầu, tránh việc các công ty nước ngoài chỉ bán độc quyền cho một công ty phân phối trong nước.
Không để cho bất kỳ công ty nào sở hữu một số lượng lớn các nhà thuốc bán lẻ, tránh nguy cơ lạm dụng vị trí thống lĩnh.
Các công ty nước ngoài khi chuyển giao công nghệ không tập trung chuyển giao cho một công ty sản xuất, tránh tình trạng một công ty thống lĩnh việc gia công sản xuất cho hầu hết các công ty nước ngoài...
T.TIÊN
